مــقـالـه هـا

 

Translate to English

فارسی نویس استاندارد

در پی ایمیل نظرخواهی گروه پژوهشی عفراوی در مورد فارسی نویس استاندارد برای اینجانب، نظرات تکمیلی من در پایین می آید:

 

 

متن ارسالی گروه پژوهشی عفراوی :

نکاتی در استاندارد سازی نرم افزارهای فارسی نویس یا فارسی ساز


مقدمه: به این نکته توجه کنید که برخورداری کاربران ایرانی از یک فارسی نویس کارا و دارای ویژگیهای لازم، موجب آرامش کاربر شده و از هدر رفتن زمان می کاهد و علاوه بر آن بر توانایی ها و شاید بر خلاقیتهای کاربر نیز بیفزاید. چیزی که کاربران انگلیسی زبان درگیری ای با آن ندارند، گاهی مشکل عمده ای برای کاربران فارسی زبان شده است به طوری که ذهن کاربران را به جای تمرکز روی اصل کار، مشغول حل مشکل فارسی نویسی می کند. بنابراین شناخت کامل فارسی سازها و فارسی نویس ها و کارآیی و توانایی های آنان موجب انتخاب صحیح برای خریداری یک نسخه مناسب از آنها می کند چیزی که بعدها موجب پیشرفت کارشان خواهد شد.
گاهی خرید یک فارسی نویس ارزان قیمت کارآیی بیشتری در مورد خاص مورد نظر کاربران خواهد داشت، در حالی که ممکن است یک فارسی نویس گران قیمت راهگشا نباشد.
اصولاً دو نوع فارسی نویس وجود دارد: 1- تایپ مستقیم 2- دارای ادیتور
1- تایپ مستقیم: برخی از فارسی ساز یا فارسی نویس ها امکان فارسی نویسی مستقیم در نرم افزارهای کاربردی را به کاربران می دهند. این دسته از نرم افزارها معمولاً پس از اجرا با فشار یک کلید، فعال شده و عمل فارسی نویسی را انجام می دهند.
مثل: پروین، پارسا، پرنیان، سیناپک (سروش)
2- دارای ادیتور: این دسته از فارسی نویس ها دارای محیطی برای تایپ می باشند، بدین ترتیب که تایپ، تنظیم های مختلف ... در همان محیط انجام شده و با انتخاب و copy ، متن به نرم افزار کاربردی مورد نظر انتقال می یابد.
مثل: مریم، جمله پرداز، واژه نگار و ...

معیارهای استاندارد فارسی نویس ها یا فارسی سازها
1- سادگی نصب- نصب بدون اشکال و پیچیدگی خاص برای کامپیوتر
2- زیبایی طراحی- رابط بصری مناسب- زیبایی منوها، پنجره ها و ...
3- کارآیی- رفع نیاز مخاطب / توانایی آنچه مدعی آن است / فونت(تعداد، زیبایی، بدون اشکال فنی بودن)
4- ابزارهای مناسب- مدیریت فونت / تغییر کی بورد / ترکیب فونت (فارسی- لاتین، فارسی- عربی) / مبدل تبدیل
5- امکانات و خدمات جانبی- فیلم آموزشی / کتاب راهنما / پشتیبانی / خدمات online روی سایت IQ
6- قیمت مناسب

1- سادگی نصب:
مقدمه: عدم وجود قانونی مدون و اجرایی که کپی برداری از نرم افزارها را توسط افراد مختلف محکوم و مجازاتی برای آنان در نظر بگیرد باعث ایجاد محدودیت هایی در سادگی نصب و استفاده شده است. شرکت های تولید کننده نرم افزارهای فارسی نویس برای جلوگیری از کپی برداری معمولاً دست به اقدامات زیر می زنند:
الف) قفل سخت افزاری: این قفل معمولاً به شکل یک قطعه کوچک سخت افزاری است که به پورت سریال کامپیوتر متصل می شود. در هنگام اجرای نرم افزار فارسی نویس وجود قفل در پشت دستگاه کنترل می شود در صورت عدم وجود، اجرای نرم افزار متوقف می گردد.
وجود این قفل قیمت نرم افزار را بالا خواهد برد و برای نرم افزارهای ارزان قیمت مناسب نیست.

ب) قفل نرم افزاری: این قفل به شکل های مختلف عمل می کند در بسیاری از موارد:
A- هنگام اجرا، قفل از روی CD کنترل می شود (همیشه یا موردی)
B- هنگم اجرا، قفل از جایی بر روی هرد دستگاه کنترل می شود.

ج) قفل اینترنتی: این قفل در هنگام نصب از طریق اینترنت کنترل شده و در صورت تأیید نصب بدون اشکال ادامه می یابد.
ه) قفل با نصب محدود: در این مورد نرم افزار به تعداد محدود مثلاً 5 بار قابل نصب است و پس از آن بدون استفاده خواهد بود.

پیشنهاد رفع مشکل کپی برداری غیر مجاز:
1- ثبت اطلاعات و مشخصات خریداران با تشویق آنان به ارائه اطلاعات
2- ارائه خدمات به مشترکان با ارائه کد عضویت یا نام خود
3- پشتیبانی مدام و به روز کردن همیشگی نرم افزار

به دلیل مشکلات متعددی که هر یک از شیوه های قفل گذاری ایجاد می کنند. مسئله قفل بایستی به شیوه ای دیگر و با پیشنهادهای ارائه شده و یا ترکیبی از قفل گذاری های مختلف حل شود. به طوری که کاربر مشکلی نداشته باشد.

2- زیبایی طراحی
مقدمه: نرم افزار بایستی در هنگام نصب و پس از آن و بخصوص در هنگام استفاده کاربر زیبا و دلچسب باشد. رنگ و فونت مورد استفاده در طراحی پنجره ها و منوها بایستی مناسب و زیبا و خوانا انتخاب شود.
زیبایی چیز مشخص و تعریف شده ای نیست. برای رسیدن به رابط بصری زیبا و مناسب بایستی با یک طراح گرافیک مشورت کرد، کسی که شناخت خوبی در انتخاب رنگ و ... داشته باشد. ایده از نرم افزارهای حرفه ای و مورد قبول عام کمک مؤثری است. رعایت موارد زیر در زیبایی طراحی الزامی است:

1- انتخاب رنگ مناسب
2- انتخاب فونت زیبا و خوانا

3- کارآیی:
مقدمه: کارآیی به معنای رفع نیازهایی که کاربران طبق آنچه که نرم افزار مدعی انجام است می خواهند.
الف) رفع نیاز مخاطب: فارسی نویس ها دارای طیف وسیعی از مخاطب می باشند. دسته ای طراح گرافیک / دسته ای تایپیست و دسته ای برای کارهای دیگر از جمله تدوین فیلم، معماری و ... . اینکه در نرم افزارهای خاص مورد استفاده کاربراین فارسی نویس مورد نظر چه میزان کارآیی دارد و تا چه اندازه نیازهای مخاطبین خود را حل می کند مورد نظر است.
ب) توانایی آنچه مدعی آن است:
بسیاری از فارسی سازها مدعی فارسی نویسی در نرم افزارهای متعددی هستند، اما اینکه در نرم افزارهای نام برده چه میزان کارایی دارند بایستی مورد بررسی و نقد قرار گیرد. برخی ساده تر و با کارآیی بیشتر نیاز کاربر را رفع می کنند و در بسیاری موارد آنچه ادعا شده است مورد قبول کاربران نیست و اشکالات ایجاد شده موجب سردر گمی آنان می شود.

ج) فونت:
مقدمه: مسئله فونت فارسی در نرم افزارهای فارسی نویس شاید یکی از اساسی ترین مواردی باشد که بایستی به پرداخت. هر چند برخورداری نرم افزار فارسی نویس از تعداد زیاد فونت و زیبایی آنها بدون کارآیی دیگر قسمت های فارسی نویس نه تنها نیاز مخاطبین و کاربران را حل نخواهد کرد بلکه آنان را دچار سردرگمی می کند.

• تعداد فونت: هزاران فونت انگلیسی در مقابل تعداد محدود فونت فارسی ما را بر آن می دارد که در این زمینه کوششی صورت گیرد. فونت های انگلیسی آنقدر تنوع دارند که کاربردهای مختلفی برای آن می توان سراغ گرفت. فونت هایی که روزهای برفی را به یاد می آورد ترس را تداعی می کند یا یک مزرعه را به خاطر می آورد. این در حالی است که فونت های فارسی بسیار محدود و در حد فونت های مورد استفاده در متون است.
تعداد و تنوع فونت باعث ایجاد خلاقیت در طراحی گرافیک خواهد شد به طوری که ممکن است استفاده به جا از یک فونت مناسب طرح یک پوستر را متحول کند برای رفع این مشکل بسیاری از کاربران طراح دست به کار طراحی فونت اختصاصی برای خود شده اند.
• زیبایی: فونت های مورد استفاده در فارسی نویس ها بایستی زیبا باشد به طوری که قوس ها و خمیدگی های نامناسب در آنها دیده نشود. بنابراین شرکت های نرم افزاری بایستی گروهی را برای طراحی فونت و رفع مشکلاتی که عدم زیبایی آنها را باعث می شود ایجاد کنند.
• اشکالات فنی: نکات فنی بسیاری در طراحی فونت وجود دارد که بایستی در نرم افزارهای فارسی نویس رعایت شوند تا زیبایی و کارایی فونت های فارسی دو چندان گردد.

4- ابزارهای مناسب:
الف) مدیریت فونت: از آنچایی که وجود بیش از حد فونت در ویندوز مشکلاتی ایجاد خواهد کرد و توجه به این نکته که هر کدام از فارسی نویس ها پیشوندهای خاصی برای فونت ها می گذارند نیاز به نرم افزاری جهت مدیریت فونت کاملاً حس می گردد. بطوریکه کاربر نیازی به نصب همه فونت ها در محیط ویندوز نداشته باشد.

ب) امکان تغییر صفحه کلید: به دلیل اینکه هنوز استاندارد کاملی برای محل قرارگیری حروف فارسی بر روی صفحه کلید وجود ندارد و فارسی نویس های مختلف بعضی حروف را به دلخواه بر روی صفحه کلید جابجا نموده اند بنابراین وجود امکان تغییر صفحه برای کاربران امری ضروری به نظر می رسد تا اینکه کاربر به هنگام تایپ مطالب خود سرعت عمل لازم را داشته باشند.
ج) ترکیب فونت:
ه) مبدل متن از فارسی نویس های مختلف: وجود فارسی نویس های مختلف با کد پیج های گوناگون ضرورت وجود یک مبدل متن از فارسی نویس ها یمختلف را ایجاب می کند. متنی که در word تایپ شده است بایستی امکان استفاده در فارسی نویس های مختلف را داشته باشد. تا کاربران متون تایپ شده خود را از دست ندهند.

5- امکانات و خدمات جانبی:
الف) فیلم آموزشی: هر فارسی نویس فوت و فن های خاص خود را دارد. کاربرانی که با هیچ یک از فارسی نویس ها کار نکرده اند، بسیار مشکل می توانند شروع به کار کنند بنابراین برای استفاده سریع و ساده از فارسی نویس های مختلف بایستی نمایشی از شیوه کار در نرم افزارهای مختلف وجود داشته باشد.

ب) کتاب راهنما: هر نرم افزاری بایستی دارای کتاب راهنمای خاص خود باشد.
راهنمای استفاده، راهنمای رفع مشکلات احتمالی در نرم افزارها و بسیار نکات دیگر بایستی در کتاب درج شود تا کاربر در هر مقطعی امکان استفاده و رفع مشکل داشته باشد.

ج) پشتیبانی: یکی از نکات قابل توجه پشتیبانی فارسی نویس افست بطوریکه با ظهور نرم افزارهای جدید، همواره امکان استفاده از فارسی نویس محیا باشد. پشتیبانی قوی و مطمئن یکی از نقاط آرامش بخش در استفاده از نرم افزارهای مختلف می باشد.
تصور اینکه با ظهور ورژن جدید از نرم افزارهای خارجی همچون فری هند یا ... فارسی نویس شما کارآیی خود را از دست بدهد و نتوانید از متون قبلی خود در نسخه های جدید استفاده کنید بسیار آزار دهنده است. بنابراین فارسی نویس بایستی دارای پشتیبانی و به روز شدن مداوم دارد.
ه) بسیاری از اطلاعات و تغییرات بایستی به گونه ای باشد که سریعاً در اختیار کاربران قرار گیرد بنابراین برخورداری از یک سایت اینترنتی که به شکل پویا در ارتباط با کاربر بوده و آخرین تغییر و تحولات نرم افزار فارسی نویس را در اختیار کاربران بگذارد بسیار اهمیت داشته و امروزه جزء ضروریات است.

3- قیمت مناسب: در کنار تمامی امکانات و ویژگیهای نرم افزار فارسی نویس، قیمت مناسب نسبت به کارآیی آن اهمیت بسیار دارد.

در هر حال نصب بایستی به سادگی و بدون وابستگی های خاص انجام شود. به طوری که کاربر به راحتی بتواند در هر شرایطی و در هر زمان نرم افزار را نصب و استفاده نماید.

 

نظر تکمیلی من :

نکاتی رو تیتروار ذکر می کنم که امیدوارم مفید باشد:

• در ابتدا باید توجه شود که عموما دست اندرکاران تهیه فارسی نویس ها و فارسی سازها تمایلی به یکسان کردن کدها و در واقع استاندارد کردن فونتها ندارند، چون اگر می‌خواستند فونت‌هایشان به راحتی در همه‌جا استفاده شود آنها را یونیکد (مانند فونتهای سری برنا رایانه) طراحی می‌کردند. بنابراین توقع یونیکد شدن فونت‌ها نوعی انتظار بیهوده است. چون با این کار فونت‌ها به راحتی در ویندوز نصب می‌شوند و نیازی به نرم‌افزار خاصی نخواهد بود.
• راجع به امکانات و خدمات جانبی ، اگر با افزایش قیمت زیاد نسبت به نوع بدون راهنما مواجه نشویم، مفید خواهد بود.
• راجع به خدمات آنلاین و پشتیبانی، چون متاسفانه در ایران ای‌میل و اینترنت تا حد زیادی تشریفاتی هستند و چه فراوان‌اند شرکت‌ها و سازمان‌های معتبری که ای‌میل‌هایشان اساسا غیر فعال شده و سال به سال چک نمی‌شوند یا اشخاصی هستند که اساسا هنوز ای‌میل ندارند و اگر دارند چک نمی‌کنند، احتمالا باید از تلفن و ای‌میل همزمان استفاده شود.
• در مورد کپی‌برداری هم متاسفانه ما در ایران تنها هنگامی‌که محصولی را خودمان تولید می‌کنیم، طرفدار کپی‌رایت و حقوق مولف می‌شویم که اگر هر کس خود را جای دیگری بگذارد، مشکل تا حدودی حل خواهد شد.
• قفل سخت‌افزاری به نظر بسیار پر دردسر می‌آید. راجع به قفل نرم‌افزاری هم همان طور که می‌دانیم بالاخره شکسته خواهد شد و همین طور باز هم دردسر فراوانی برای چک شدن آن باید متحمل شد و همین طور قفل اینترنتی به دلیل استفاده نشدن و آشنا نبودن بسیاری از کاربران از/با اینترنت چندان جالب نخواهد بود.
• پیشنهاد می‌‌شود که فعلا همین طریق "قفل با نصب محدود" مورد توجه قرار گیرد : البته لازم به ذکر است که این دسته از قفل ها دو نوع دارند: در نوع اول کدی از روی قطعات سیستم تولید و بر اساس آن نرم‌افزاری مخصوص آن کد یا شماره سریالی منحصر به فرد تولید می‌شود، بنابراین تنها با تغییر قطعات دستگاه مثلا CPU یا MainBoard نیاز به ایجاد کد جدید سیستم و در واقع سریال جدید خواهد بود و نصب ویندوز یا حذف برنامه از شمار (مثلا) 5 بار نصب نمی‌کاهد. اما در نوع دوم صرف نظر از هر گونه تغییر چه بر روی همان سیستم و چه بعد از زدن ویندوز، یک بار از تعداد نصب‌ها کم می‌شود، یعنی در واقع شما با 5 بار ویندوز زدن نرم‌افزارتان را از دست می‌دهید! بنابراین نوع اول مناسب‌تر به نظر می‌رسد که تنها ایراد آن هنگام تغییر قطعات سخت‌افزاری ست که البته در این طریق باید پشتیبانی تلفنی و یا اینترنتی به انتخاب خریدار 24 ساعته فعال باشد و سریعا کد جدیدی برای سیستم جدید تولید و به کاربر عرضه کند.
• راجع به "پیشنهاد رفع مشکل کپی برداری غیر مجاز" باید پرسید که از چه طریق؟ از راه اینترنت؟ و چه خدماتی؟ و چه به روز کردنی؟ همان طور که می‌دانیم فونت و فارسی ساز (در صورتیکه کار خود را درست انجام دهد و مشکل فنی نداشته باشد) تا مدتها نیاز به پشتیبانی ندارد و با اضافه کردن فونتهای جدید با همان کد ، قابل استفاده خواهد بود.
• پیشنهاد : برای حل مشکل قفل‌گذاری می‌توان از سیستم خاصی استفاده کرد ، به این صورت که فونت‌ها در واقع در ویندوز نصب نشوند و تنها برنامه فارسی‌ساز یا فارسی‌نویس آنها را در محیط خود به کار بگیرد (مثلا مانند فونت Adobe Arabic که در ویندوز نصب نمی‌شود اما در Adobe PhotoShop می‌توان با آن نوشت) البته مشکلی که در این روش وجود دارد این است که دیگر نمی‌توان در نرم‌افزارهای دیگر از آن فونت استفاده کرد و فونت تنها در محیط نرم‌افزار کار خواهد کرد. و برای خروجی باید یا از تبدیل حروف به Curve و یا Rasterize استفاده کرد. این روش انعطاف بسیار پایینی دارد و فایل خروجی قابل ویرایش نخواهد بود اما باید بدانیم که هر گاه فونت‌‌ها را در ویندوز نصب کنیم ، پیدا شدن آنها توسط کاربر همان و کپی شدن آنها بر روی دستگاه‌های دیگر همان و در بدبینانه ترین حالت خروجی گرفتن فونت‌ها (در نرم‌افزارهای ویرایش فونت) با کد استاندارد و تبدیل به یک فونت یونیکد، همان!
• راجع به مبحث "کارایی" بگویم که باید مانند بسیاری از نرم‌افزارهایی که در سراسر جهان تولید می‌شوند و در ابتدا Beta هستند و Tester هایی به انتخاب شرکت‌ تولید کننده نرم‌افزار نسخه بتا را برای تست کردن دریافت کرده و بر روی آن کار می‌کنند، رفتار شود و این شیوه باید در ایران و در مورد نرم‌افزارهای فارسی‌نویس هم انجام شود. این Tester ها پس از مدتی کلنجار رفتن با نرم ‌افزار و فونت‌های آن می‌توانند ایرادها و نقایص و مشکلات آن را در عمل و در محیط‌های نرم‌افزاری مختلف و با سیستم عامل‌های مختلف بررسی کرده و نتایج را برای شرکت ارسال کنند و سپس شرکت با در نظر گرفتن این مسائل نسخه نهایی را عرضه می‌کند و حتی این نسخه نهایی هم با دادن Patch هایی در صورت بروز مشکلات پیش بینی نشده ، کامل می‌شود.
• راجع به معضل "تعداد فونت" هم همان طور که بارها گفته شده باید از گونه‌‌های مختلف فونت که در لاتین رایج است، در فارسی هم حمایت شده و فونت‌ها با توجه به نرخ مصوب از طراحان خریداری شوند تا کم کم علاقه‌مندان به این سمت کشیده شوند. در این زمینه، آموزش نرم‌افزارهای ویرایش و تولید فونت و بیان نحوه‌ ایجاد فونت‌های جدید و تبیین اصول و شرایط کار از طریق کلاس‌های آموزشی و کتاب و مقاله و جزوات و سمینارها کاملا ضروری به نظر می‌رسد. مسئله دیگر در این زمینه ، تولید و آغاز به کار طراحی فونت‌های با حروف جدا از هم (مانند لاتین) در فارسی است. همان طور که می‌‌دانیم یکی از دلایل مهم بی‌شمار و متنوع بودن فونت‌های لاتین همین جدا بودن حروف از همدیگر است. (در این زمینه من در مقاله "تایپ‌فیس یا فونت، مسئله این است!" مفصل نوشته‌ام و اولین نمونه چنین فونتی را در فارسی در دو حالت Bold و Regular به صورت یونیکد طراحی کرده‌ام که البته فقط شروعی ست برای آغاز یک راه طولانی که چاره‌ای جز ورود به آن نخواهیم داشت!)
• در مورد "ابزارهای مناسب" من نرم‌افزار سبک و ساده و در عین حال مفید Font Fitting Room را پیشنهاد می‌کنم که می‌تواند فونت‌ها را بدون نصب شدن در ویندوز از هرکجای Hard با هر متن دلخواه Preview دهد، مشخصات فونت و سازنده و طراح و ... را نشان دهد ، فونت‌ها را گروه بندی کند و از گروه‌ها خروجی بگیرد تا در آینده آن گروه‌ها دوباره وارد برنامه شده و استفاده شود.
• راجع به "ترکیب فونت" از آنجایی‌که این کار امکان اختصاصی و منحصر بودن فونت‌ها به یک فارسی‌ساز خاص را از بین می‌برد، به نظر غیر ممکن می‌آید.
• آمدن نسخه‌های جدید نرم‌افزارها همیشه برای فارسی‌سازها مشکل آفرین است، به نظر می‌رسد چنانچه این قضیه برای امکان فروختن نسخه‌های بعدی فارسی‌ساز تعمدی نباشد، کسی تمایلی به رفع این نقیصه نداشته باشد، چون با این کار عملا فروش نسخه‌های بعدی فارسی‌ساز بسیار کمتر خواهد شد.
• پیشنهاد می‌شود همانند نرم‌افزارهای خارجی، هر کاربر برای نسخه اول نرم‌افزار که در موضوع ما همان فارسی‌ساز باشد، قیمت کامل آن را بپردازد، اما برای خریدن نسخه بعدی آن فقط مبلغی را جهت Upgrade بدهد. (مثلا اگر شما Adobe PhotoShop CS ME را 700$ بخرید ، شرکت ادوب(ی) برای خرید نسخه بعدی یعنی Adobe PhotoShop CS2 ME به شما تخفیف قابل ملاحظه‌ای می‌دهد و شما تنها با 200$ نسخه جدید را دریافت خواهید کرد در حالی‌که بدون داشتن نسخه CS ME برای خرید CS2 ME باید همان 700$ را بپردازید)
• داشتن یک سایت برای این کار بسیار ضروری‌ست و همین طور یک Forum برای خریداران تا مشکلات خود را بیان کنند و البته بر خلاف بسیاری از فروم‌های فارسی، کسی هم برای پاسخگویی وجود داشته باشد!




همچنین ببینید:

سایت گروه پژوهشی عفراوی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خ بـیــوگرافـی مــقالـه‏ ها پــوستـرها لوگــوها اسکــچ ها شعــرنـگ ها فــونــت ها لینــک ها تــماس تــازه ها 7  ENGLISH